Ο Καποδίστριας πέθανε, ζήτω ο Καλλικράτης. Η σπουδή της κυβέρνησης να προχωρήσει σε νέα διοικητική μεταρρύθμιση είναι ενδεικτική της θνησιμότητας των… μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα. Μεταρρυθμίσεις που δεν αντέχουν σε βάθος χρόνου μάλλον δεν είναι μεταρρυθμίσεις. Η αλήθεια είναι βεβαίως ότι η εφαρμογή του Καποδίστρια συνάντησε έντονες αντιδράσεις σε επίπεδο τοπικών κοινωνιών. Σήμερα δεν αναμένονται ανάλογες εντάσεις. Η κοινωνία δείχνει ώριμη να αποδεχθεί μια νέα διοικητική οργάνωση σε επίπεδο αυτοδιοίκησης. Αρκεί να μην επαναληφθούν τα λάθη του παρελθόντος.

Τα πρώτα, όμως δείγματα γραφής της κυβέρνησης και σε αυτό το θέμα δεν είναι ενθαρρυντικά. Ζητά συναίνεση χωρίς να ανοίγει τα χαρτιά της.

Η Νέα Δημοκρατία, ως κυβέρνηση είχε σχεδιάσει τη διοικητική μεταρρύθμιση, την οποία ωστόσο δεν μπόρεσε να θέσει άμεσα σε εφαρμογή λόγω της διεθνούς οικονομικής κρίσης, που κατέστησε απαγορευτική την οικονομική στήριξη του εγχειρήματος.

Σήμερα, στην κορύφωση της κρίσης για την χώρα μας, εξαιτίας και της απουσίας συγκροτημένου σχεδίου για την αντιμετώπισή της από την κυβέρνηση Παπανδρέου, είναι αμφίβολο αν ο Καλλικράτης, όπως ονομάστηκε η νέα διοικητική μεταρρύθμιση, θα έχει την αναγκαία χρηματοδότηση για να μπορέσει να ανταποκριθεί στις αρμοδιότητες που θα του εκχωρηθούν. Διοικητική μεταρρύθμιση χωρίς την απαραίτητη «προίκα» θα είναι δώρο άδωρο.

Ενώ στο ΠΑΣΟΚ μιλούν για διαβούλευση που συχνά οδηγεί σε παραλυσία στη λήψη αποφάσεων, όπως η επιλογή Γενικών Γραμματέων στα υπουργεία, στην περίπτωση του Καλλικράτη δεν υπάρχει ανάλογος διάλογος με τις τοπικές κοινωνίες για τη χωροθέτηση των νέων δήμων. Μπορεί η κυβέρνηση να αρνείται τη μομφή για προειλημμένες αποφάσεις, ωστόσο το γεγονός ότι έχει ήδη προαποφασίσει τον τελικό αριθμό των νέων δήμων που θα ανέρχονται σε 370 από 1034, της στερεί ακόμη και το φύλο συκής.

Χαρακτηριστική η επιστολή του νομάρχη Αθνηνών κ. Σγουρού προς τον αρμόδιο για το θέμα υπουργό, όπου διατυπώνει απορίες και τονίζει: «καλές οι γενικές αρχές, αλλά το πώς αυτές θα αποτυπωθούν στο νέο νόμο, είναι ακόμη ερωτηματικό».

Οι εθνικές οδοί της χώρας παραμένουν κλειστοί. Για άλλη μια φορά οι αγρότες βρίσκονται στους δρόμους. Είμαστε μάρτυρες ενός επαναλαμβανόμενου φαινομένου που δείχνει πως το πολιτικό σύστημα τα τελευταία χρόνια απεδείχθη κατώτερο των περιστάσεων, αναφορικά με τη δυνατότητά του να δώσει μακροπρόθεσμες λύσεις στο αγροτικό πρόβλημα. Αναμφίβολα, αυτή η μορφή διαμαρτυρίας προκαλεί προβλήματα και κοινωνικοοικονομικούς κραδασμούς. Η Νέα Δημοκρατία έχει τοποθετηθεί κατά του κλεισίματος των εθνικών οδών, αποσυνδέοντας όμως τη θέση της αυτή από την κατανόηση των δίκαιων αγροτικών αιτημάτων.

Το ΠΑΣΟΚ μέρα με τη μέρα έρχεται αντιμέτωπο με το λαϊκισμό του και την περσινή πλειοδοτική λογική του. Τότε χαρακτήριζε τα 500 εκατομμύρια ευρώ που δόθηκαν στους αγρότες ως αποζημιώσεις από την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας «ψίχουλα». Υπόσχονταν τα διπλάσια όταν θα γινόταν κυβέρνηση. Η μόνιμη επωδός του κ. Παπανδρέου ήταν «λεφτά υπάρχουν». Η αλήθεια είναι ότι η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, σε μια εποχή που οι τιμές στα περισσότερα αγροτικά προϊόντα ήταν καλύτερες από τις φετινές, βρήκε τα χρήματα για να στηρίξει τους αγρότες. Και τούτο μάλιστα το έκανε εν μέσω οικονομικής κρίσης και με τον κίνδυνο να έχουμε καταλογισμούς από την Ε.Ε. Σήμερα το ΠΑΣΟΚ, αντί να δημιουργεί εντυπώσεις, καλείται να αποδείξει τη δέσμευσή του ότι «λεφτά υπάρχουν». Αν δεν υπάρχουν για τους βιοπαλαιστές της υπαίθρου, τότε για ποιους υπάρχουν; Πολύ περισσότερο τώρα που κάθε κράτος-μέλος μπορεί να δώσει ενισχύσεις από εθνικούς πόρους έως 15.000 ευρώ ανά αγροτική καλλιέργεια, όπου κρίνει ότι υπάρχουν μεγαλύτερα προβλήματα.

Την ίδια ώρα, το έργο της εκτροπής του Αχελώου, που είναι μείζον για την περιοχή της Θεσσαλίας, κινδυνεύει από τη διγλωσσία της κυβέρνησης να καταλήξει στις καλένδες. Το πρόγραμμα «Αλέξανδρος Μπαλτατζής» για διαρθρωτικά έργα στην ύπαιθρο περικόπτεται, ενώ από το πρόγραμμα νέων αγροτών, απεντάσσονται 5.500 νέοι αγρότες, που θα πρέπει να προστεθούν στις στρατιές των ανέργων. Οι αγρότες έχουν μνήμη και γνώση. Συγκρίνουν και κρίνουν. Γνωρίζουν πώς αντιμετωπίστηκαν πέρυσι και πώς φέτος.

Η κυβέρνηση καλεί τους αγρότες σε έναν προσχηματικό διάλογο-φιέστα, στο Ζάππειο. Βαφτίζει διάλογο μια προγραμματισμένη διημερίδα. Τα προβλήματα είναι υπαρκτά και η μαζική συμμετοχή των αγροτών στις κινητοποιήσεις καταδεικνύει και το πραγματικό τους μέγεθος. Κάνουν λάθος όσοι βλέπουν τις αγροτικές κινητοποιήσεις σαν επαναστατική γυμναστική…

Αρέσκεται ο πρωθυπουργός να χρησιμοποιεί ως παράδειγμα προς μίμηση τη Δανία. Ονειρεύεται την Ελλάδα ως «Δανία του νότου». Θα ανέμενε κανείς το παράδειγμα ευρωπαϊκών χωρών να μην περιορίζεται μόνο σε ζητήματα πράσινης ανάπτυξης. Στο μείζον ζήτημα της μεταναστευτικής πολιτικής, η Δανία αν και δεν αποτελεί πύλη εισόδου μεταναστών, έχει θεσπίσει πολύ αυστηρότερα μέτρα για την απόδοση ιθαγένειας και πολιτικών δικαιωμάτων στις αυτοδιοικητικές εκλογές από την εδώ κυβερνητική πρόταση. Η Ελλάδα είναι το ανατολικό σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αν και αντιμετωπίζει εντονότερα προβλήματα από την είσοδο παράνομων μεταναστών που λιμένονται κυκλώματα δουλεμπόρων από τη γειτονική μας Τουρκία, προτίθεται να νομοθετήσει ελαστικότερες προϋποθέσεις για την απόδοση της ιθαγένειας στους μετανάστες.

Βεβαίως, μια ανοιχτή και ελεύθερη κοινωνία όπως η ελληνική δεν πρέπει να αντιμετωπίζει φοβικά την ενσωμάτωση των μεταναστών. Άλλωστε, η Ελλάδα είναι μια χώρα που γνώρισε προσφυγιά και μετανάστευση. Από χώρα εξαγωγής έγινε από το 1990 χώρα φιλοξενίας μεταναστών. Εκατοντάδες είναι οι ελληνικής καταγωγής αιρετοί σε όλο τον κόσμο. Καμαρώνουμε γι’ αυτούς. Ωστόσο, είναι απορίας άξια η σπουδή του ΠΑΣΟΚ που εμπόδισε την ψήφιση νομοσχεδίου της προηγούμενης κυβέρνησης για τη δυνατότητα ψήφου των αποδήμων Ελλήνων, να επισπεύδει στην απόδοση πολιτικών δικαιωμάτων στους μετανάστες.

Το πρόβλημα της ενσωμάτωσης των μεταναστών στην χώρα μας είναι εντονότερο από κάθε άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Η ενσωμάτωση των βαλκάνιων μεταναστών που σε μεγάλο βαθμό έλαβε χώρα την τελευταία δεκαετία του 20^ου αιώνα δεν βρίσκει ανάλογη εφαρμογή στην περίπτωση των αλλοθρήσκων μεταναστών από την Ασία ή την Αφρική. Το θρήσκευμα που καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την κουλτούρα τους, αποτρέπει την ομαλή κοινωνικοποίησή τους. Η γκετοποίηση περιοχών του κέντρου της πρωτεύουσας, όπως συνέβη σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές μητροπόλεις, ασχέτως των προγραμμάτων κοινωνικής ένταξης, μαρτυρά το μέγεθος του προβλήματος. Πρόβλημα που γίνεται εντονότερο από την άνθηση της εγκληματικότητας και την απουσία της αστυνομίας.

Ωστόσο, γεγονός είναι ότι θα πρέπει να απαντήσουμε σε υπαρκτά προβλήματα, όπως:

Οι συντάκτες του νέου εκλογικού νόμου, που επιχειρεί να μεταμοσχεύσει το γερμανικό μοντέλο στην Ελλάδα, φιλοδοξούν ότι με την εφαρμογή του θα αντιμετωπισθούν παθογένειες του πολιτικού μας συστήματος, όπως το μαύρο πολιτικό χρήμα και οι πελατειακές σχέσεις. Και οι καλύτερες προθέσεις όταν μορφοποιούνται σε πράξη σε συνθήκες εργαστηρίου που απέχουν από την πραγματικότητα μπορούν να οδηγήσουν σε εκ διαμέτρου αντίθετα αποτελέσματα από τα επιδιωκόμενα. Εάν επιχειρηθεί τελικά η μεταμόσχευση του γερμανικού μοντέλου, το πιο πιθανό είναι να… απορριφτεί το μόσχευμα από την ελληνική κοινωνία.

Η ελληνική εκδοχή του γερμανικού μοντέλου, όπως παρουσιάζεται στο βιβλίου του καθηγητή Θανάση Διαμαντόπουλου «Ο νέος εκλογικός νόμος», ο οποίος συμμετείχε στην επιστημονική ομάδα που επεξεργάστηκε τη νομοθετική πρωτοβουλία της κυβέρνησης έχει ως αποτέλεσμα:

Πρώτον, τη δημιουργία βουλευτών δύο ταχυτήτων, α) εκείνων (120) που θα εκλέγονται με λίστα σε περιφερειακό επίπεδο και θα κάνουν πολιτική αφ υψηλού «κλειστών θυρών» και β) των άλλων (180) «πτωχοπρόδρομων» που θα αναδεικνύονται σε μονοεδρικές περιφέρειες και θα αναλώνονται σε κοινωνικές εκδηλώσεις.

Δεύτερον, την περαιτέρω ενίσχυση των αρχηγικών κομμάτων στην Ελλάδα, καθώς ο αρχηγός έχει τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο στο διορισμό, ουσιαστικά των βουλευτών.

Το κεντρικό δίλλημα που θέτει ο καθηγητής Διαμαντόπουλος είναι αν ο βουλευτής θα είναι τελικά υπόλογος στον Καναλάρχη ή τον Αυλάρχη. Αν θα αναλάβει δηλαδή δουλείες σε ιδιοκτήτες ΜΜΕ και οικονομικών συμφερόντων για να μπορέσει να πολιτευθεί σε μεγάλες περιφέρειες όπως η αχανής Β΄ Αθηνών ή θα είναι οσφυοκάμπτης στην αυλή του κάθε αρχηγού, προκειμένου να τοποθετηθεί σε εκλόγιμη θέση στις λίστες του κόμματος.

Το δίλημμα αυτό, στις περισσότερες των περιπτώσεων είναι ψευτοδίλημμα. Καθοριστικός επηρεασμός του εκλογικού σώματος στην επιλογή αντιπροσώπων, υφίσταται ουσιαστικά μόνο στις μεγάλες εκλογικές περιφέρειες του λεκανοπεδίου της πρωτευούσης και της Θεσσαλονίκης. Στην υπόλοιπη επικράτεια, καταλυτικό ρόλο έχει η διαπροσωπική σχέση του πολιτικού με την τοπική κοινωνία. Υπό αυτή την έννοια, βεβαίως και θα πρέπει να «σπάσουν» οι μεγάλες εκλογικές περιφέρειες σε περισσότερες ολιγοεδρικές.