Κάιρο, 13 Σεπτεμβρίου 2026

Προσφώνηση ΓΓ της ΔΣΟ

Δρ Μάξιμου Χαρακόπουλου

Προς τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεόδωρο Β΄

Μακαριώτατε,

Πάπα και Πατριάρχη Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής κ.κ. Θεόδωρε Β΄

Ευρισκόμενοι στη χώρα του Νείλου, Ορθόδοξοι βουλευτές από διάφορες χώρες για την ανάδειξη της Ιεράς Διαδρομής της φυγής της Αγιάς Οικογένειας στην Αίγυπτο νιώθουμε ευλογημένοι καθώς εκκλησιαζόμαστε στον Πανίερο Ναό του Αγίου Γεωργίου Καΐρου.

Και η χαρά μας είναι διπλή διότι έχουμε το προνόμιο να σας συναντούμε και πάλι στη φιλόξενη γη της Αιγύπτου, όπου υπηρετείτε με αυταπάρνηση και ιεραποστολικό ζήλο τη μεγάλη αποστολή που σας έχει εμπιστευθεί το δευτερόθρονο πατριαρχείο της Οικουμενικής Ορθοδοξίας.

Συνεχίζοντας το έργο μεγάλων ιεραρχών προκατόχων σας στην πατριαρχική έδρα του Αγίου Μάρκου, κρατάτε αναμμένη τη φλόγα της Ορθοδοξίας στην αφρικανική ήπειρο.

Από τα χώματα αυτά που αποτέλεσαν το λίκνο του χριστιανισμού, εξ Αιγύπτου εγκάλεσα τον Υιόν μου, και τη γενέθλια γη του μοναχισμού, εδώ που άνθισε ο χριστιανικός λόγος, αλλά και που άντεξε σε πείσμα των καιρών και των δυσχερειών του κόσμου τούτου, εξακολουθείτε να φυλάττετε πνευματικές Θερμοπύλες.

Δεν μπορούμε παρά να θαυμάσουμε την ανεκτίμητη προσφορά του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας σε 54 χώρες της Αφρικής, με την οικοδόμηση σχολείων, νοσοκομείων, ορφανοτροφείων και βεβαίως εκκλησιών, ιερατικών σεμιναρίων και θεολογικών σχολών για την κατάρτιση ντόπιων κληρικών.

Έχοντας το προνόμιο της στενής συνεργασίας με τον αεικίνητο μητροπολίτη Ζάμπιας και Μοζαμβίκης, τον απλούν και ταπεινό ιεράρχη Ιωάννη, διατηρούμε ανοιχτό δίαυλο ενημέρωσης για όλα τα τεκταινόμενα στα όρια ευθύνης του Πατριαρχείου.

Αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, ότι η Ορθοδοξία στην αφρικανική ήπειρο κερδίζει διαρκώς σε επιρροή και αίγλη.

Σε μια ήπειρο που σφύζει λόγω δημογραφικής έκρηξης, αλλά και που ταλανίζεται από πλείστα προβλήματα, όπως η φτώχεια, η προσφυγιά και οι πόλεμοι, ο Λόγος της Εκκλησίας μας, παρηγορητικός και ελπιδοφόρος βρίσκει ευήκοα ώτα σε πολυάριθμους συνανθρώπους μας.

Γι’ αυτό Μακαριώτατε, να σας συγχαρούμε για μια ακόμη φορά, για τα όσα προσφέρετε με θυσίες, έχοντας ταυτόχρονα να αντιπαλέψετε με απρόσμενα εμπόδια.

Δυστυχώς, σε αυτά εσχάτως προστέθηκαν και εξ οικείων βέλη Ορθοδόξων, με την αντικανονική εισπήδηση στο παλαίφατο Πατριαρχείο. Είμαστε βέβαιοι ότι με τη βοήθεια του Θεού θα υπερνικήσετε και αυτήν την πρόκληση.

Μακαριώτατε,

Η παρουσία μας στην Αίγυπτο οφείλεται στην ιστορική πρωτοβουλία που έχουν λάβει οι χριστιανοί αδερφοί μας, να αναδείξουν την ιερή διαδρομή της Αγίας Οικογενείας.

Απόφαση την οποία στηρίζουμε ανεπιφύλακτα και επιθυμούμε και εμείς ως ΔΣΟ να την αναδείξουμε περαιτέρω.

Ο χριστιανισμός στη Μέση Ανατολή πρέπει να στηριχθεί παντί τρόπω, καθώς αντιμετωπίζει λόγω της θρησκευτικής μισαλλοδοξίας και του φανατισμού, σοβαρές πιέσεις, οι οποίες στην ευρύτερη περιοχή έχουν οδηγήσει στην συρρίκνωση, έως του ορίου της εξαφάνισης, των χριστιανών.

Η Αίγυπτος, επομένως, με τον πολυάριθμο χριστιανικό πληθυσμό της, αποτελεί ένα παράδειγμα ειρηνικής συμβίωσης χριστιανών και μουσουλμάνων και πεδίο συνύπαρξης όλων των θρησκευτικών παραδόσεων.

Υπ’ αυτό το πρίσμα οφείλουμε να δούμε και το μέγα ζήτημα με το καθεστώς που θα διέπει την Ιερά Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά, και όλα τα προσκυνήματα τα οποία της ανήκουν.

Η όποια απόφαση ληφθεί πρέπει να λαμβάνει υπόψη της το μοναδικό πνευματικό έργο που προσφέρει η Μονή και η σιναϊτική αδελφότητα, τουλάχιστον, από την εποχή του αυτοκράτορα Ιουστινιανού, έως και σήμερα.

Είμαστε βέβαιοι ότι το αιγυπτιακό κράτος και η ηγεσία της Αιγύπτου, ο Πρόεδρος Αλ Σίσι, που σταθερά επιδεικνύει τον σεβασμό της προς τα χριστιανικά ιερά και τη χριστιανική παράδοση της χώρας, θα επιλύσει με τον καλύτερο τρόπο αυτό το πρόβλημα, και η Ι.Μ. θα συνεχίσει απρόσκοπτα να επιτελεί την ιερή πνευματική αποστολή της.

Κατακλείοντας, να σας ευχαριστήσω και πάλι Μακαριώτατε για την τιμή που μας επιφυλάξατε, τις μοναδικές αυτές στιγμές κατάνυξης, και να σας ευχηθώ ο Θεός να σας δίνει υγεία, δύναμη και μακροημέρευση για να συνεχίσετε να κρατάτε σταθερά το τιμόνι της Αλεξανδρινής Εκκλησίας και να επιτελείτε το σπουδαίο έργο σας.

Απόσπασμα Πρακτικών Βουλής της 23^ης Ιουλίου 2026

ΜΑΞΙΜΟΣ ΧΑΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ:

Σας ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε.

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

η Αναθεώρηση του Συντάγματος δεν είναι μία συνήθης κοινοβουλευτική διαδικασία. Για να μπορέσει επιτυχώς να ολοκληρωθεί, χρειάζονται δύο Βουλές, μία προτείνουσα και μία Αναθεωρητική μετά από εκλογές που μεσολαβούν, αλλά και αυξημένη πλειοψηφία 3/5, είτε στην πρώτη, είτε στη δεύτερη. Εκ προοιμίου, δηλαδή, απαιτεί συναινέσεις. Δεν μπορεί ένα μόνο κόμμα να ολοκληρώσει την αναθεώρηση. Και ορθώς, γιατί αλλιώς ο Καταστατικός Χάρτης της χώρας θα γινόταν άθυρμα στα χέρια της εκάστοτε κυβερνητικής πλειοψηφίας.

Τα επισημαίνω όλα αυτά, κύριε Πρόεδρε, διότι όλοι οφείλουμε να αρθούμε στο ύψος των περιστάσεων. Ευελπιστώ έως την ψηφοφορία της Δευτέρας, η Αξιωματική Αντιπολίτευση να επιδείξει στάση ευθύνης και να υπερψηφίσει τα άρθρα για τα οποία και το ΠΑΣΟΚ έχει τοποθετηθεί θετικά. Θα είναι λάθος να επιμείνει στη θέση του να μην ψηφίσει τα προς αναθεώρηση άρθρα στην παρούσα Βουλή, επιφυλασσόμενο να το κάνει στη νέα Βουλή του χρόνου μετά τις εκλογές. Γιατί, ενυπάρχει ο κίνδυνος που η Ντόρα Μπακογιάννη επισήμανε, η νέα Βουλή να είναι περισσότερο κατακερματισμένη, με περισσότερες ακραίες φωνές και να μην είναι εφικτή η αναγκαία πλειοψηφία των 180 ψήφων που υπάρχει στην παρούσα Κοινοβουλευτική Περίοδο. Θα είναι κρίμα να καεί η αναθεώρηση και να χαθεί η ευκαιρία εναρμόνισης του Συντάγματος με τις ανάγκες της εποχής.

Κύριε Πρόεδρε,

 αναμφίβολα το Σύνταγμα του 1975, με τις όποιες αναθεωρήσεις του, επέδειξε επί μισό αιώνα ανθεκτικότητα, καθώς κατάφερε να ανταπεξέλθει σε σοβαρές κρίσεις και επιτέλεσε τον ρόλο του ως εγγυητή της ομαλής λειτουργίας της δημοκρατίας. Ακόμη και σήμερα, ο πυρήνας του Συντάγματος παραμένει αλώβητος, διατηρώντας το πνεύμα των εμπνευστών του. Ωστόσο, στο μεσοδιάστημα έχουν επισυμβεί μεγάλες αλλαγές στην κοινωνία, ενώ ταυτόχρονα το εθνικό Σύνταγμα θα πρέπει να συμβιώνει με το ενωσιακό και διεθνές δίκαιο.

Η σημαντικότερη, όμως, πρόκληση που έχει να αντιμετωπίσει η προτεινόμενη αναθεώρηση είναι αυτή της υποχώρησης της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς, φαινόμενο που δεν εντοπίζεται μόνο στην ελληνική πολιτική πραγματικότητα. Αναμφίβολα, όμως, εντάθηκε έπειτα από τη δημοσιονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας, που οδήγησε τη χώρα στη χρεοκοπία και στα πρόθυρα της απώλειας του σημαντικότερου μεταπολεμικού επιτεύγματος, της συμμετοχής μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Χωρίς υπερβολή, το χάσμα μεταξύ πολιτών και θεσμών, βρίσκεται στα όρια συναγερμού. Η Αναθεώρηση του Συντάγματος οφείλει, επομένως, να απαντήσει σε αυτό το μείζον πρόβλημα της δημοκρατίας, χωρίς να ενδώσουμε σε προτάσεις εύπεπτου λαϊκισμού. Οφείλουμε να αποκαταστήσουμε τις σχέσεις πολιτών και θεσμών, ώστε να προχωρήσουμε με εμπιστοσύνη προς ένα μέλλον που οι διεθνείς εξελίξεις το έχουν περιβάλλει με την αχλύ της αβεβαιότητας.

Αναφέρθηκε αναλυτικά και τεκμηριωμένα στις προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας για τη συγκεκριμένη αναθεώρηση ο εισηγητής μας, ο καθηγητής Ευριπίδης Στυλιανίδης. Επιτρέψτε μου να εστιάσω, κύριε Πρόεδρε, σε ορισμένες προτεινόμενες ρυθμίσεις.

Ξεκινώ από το άρθρο 5. Ένα σύγχρονο συνταγματικό κείμενο δεν μπορεί να μη συμπεριλαμβάνει πλέον διατάξεις που θα ορίζουν ένα συγκεκριμένο πλαίσιο λειτουργίας της τεχνητής νοημοσύνης. Οι δυνατότητες της εξελισσόμενης με ασύλληπτες ταχύτητες τεχνολογίας, εκτός από ευλογία για την ανθρωπότητα καθώς της επιτρέπει να αναβαθμίζει διαρκώς το βιοτικό της επίπεδο, ενέχουν και σαφείς κινδύνους. Ήδη, η παγκόσμια κοινότητα έχει βρεθεί αντιμέτωπη με απειλές που προκαλεί η επαναστατική αυτή επινόηση·  σε σημείο που το ψεύδος νοθεύει την αλήθεια, η παραπλάνηση έχει καταστεί ρουτίνα, ευαίσθητες κρατικές και ιδιωτικές υποδομές υπονομεύονται από αόρατα κέντρα. Η απάντηση σε αυτό το νέο περιβάλλον πρέπει να είναι κατοχυρωμένη στο ανώτατο νομικό επίπεδο, που δεν είναι άλλο από το ίδιο το Σύνταγμα.

Θα σταθώ επίσης στα άρθρα 14 και 15, κυρίως σε ό,τι αφορά στην προστασία του λειτουργήματος του δημοσιογράφου. Η ελευθερία του Τύπου σε μία εποχή επικίνδυνης συγκέντρωσης των μέσων ενημέρωσης σε μεγάλα οικονομικά συμφέροντα, είναι κρίσιμο ζήτημα δημοκρατίας. Γι’ αυτόν τον λόγο και είμαστε υποχρεωμένοι να την υπερασπιστούμε, υψώνοντας ισχυρά τείχη γύρω από την ανεξάρτητη δημοσιογραφία.

Συνεχίζω με το άρθρο 16 το οποίο έχει υψηλή σημειολογική, αλλά και ουσιαστική αξία. Η προστασία της ελληνικής γλώσσας στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, της λεξιπενίας και των greeklish, είναι ζωτική ανάγκη για την επιβίωση του ιδίου του έθνους. Αλλά και κάτι ακόμη περισσότερο. Γιατί η ελληνική γλώσσα, με ιστορική διαδρομή άνω των τριών χιλιάδων ετών, η γλώσσα των ομηρικών επών, η γλώσσα του Αριστοτέλη, των Ευαγγελίων, των Πατέρων της Εκκλησίας, η γλώσσα των δημοτικών μας τραγουδιών, η γλώσσα του Σολωμού, του Σεφέρη και του Ελύτη, είναι φορέας ενός οικουμενικού πολιτισμού. Και ως τέτοια αναγνωριζόταν από τα χρόνια των ελληνιστικών βασιλείων, της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού. Γι’ αυτό και η ευθύνη μας είναι οικουμενική. Η γλωσσική μας συρρίκνωση είναι εξίσου σημαντική απειλή με τη δημογραφική μας απίσχναση.

Όσον αφορά την Ελληνική σημαία, το σύμβολο της εθνικής μας υπόστασης, οφείλουμε να αποδίδουμε τον δέοντα σεβασμό, τιμώντας έτσι όσους θυσίασαν τη ζωή τους για την ελευθερία της πατρίδας. Τα αίσχη παλαιότερων ετών με την καύση της σημαίας δεν πρέπει να τα δούμε ποτέ ξανά.

Στο ίδιο άρθρο έχουμε το ζήτημα της ανώτατης εκπαίδευσης. Αναμφίβολα πρόκειται για μια συζήτηση δεκαετιών, η οποία υπονομεύτηκε, δυστυχώς, από την εμμονική στάση κομμάτων της Αντιπολίτευσης, την ίδια στιγμή που η ιδιωτική ανώτατη εκπαίδευση εδραιώθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο, ακόμη και σε ανελεύθερα καθεστώτα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τα οικονομικά και εκπαιδευτικά οφέλη που προσκόμισαν από την ανάπτυξη αυτού του τομέα. Αντιστρόφως, στην Ελλάδα, όχι μόνο δεν μπορέσαμε να προσελκύσουμε αλλοδαπούς φοιτητές, αλλά συνεχίσαμε να στέλνουμε Ελληνόπουλα στο εξωτερικό, που εκτός των οικονομικών βαρών που συνεπαγόταν αυτή η επιλογή για τους γονείς τους, διευκόλυνε τη μόνιμη εγκατάστασή τους εκτός Ελλάδος.

Η Νέα Δημοκρατία, με σταθερή στάση και σε αυτό το ζήτημα, έχει ήδη νομοθετήσει την ίδρυση μη κερδοσκοπικών, μη κρατικών πανεπιστημίων, ως παραρτήματα ξένων πανεπιστημίων. Τώρα είναι η ευκαιρία το τοπίο να ξεκαθαρίσει, επιτρέποντας σαφώς τη δημιουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων. Κύριε Πρόεδρε, προφανώς στις προτεινόμενες διατάξεις πρέπει να συμπεριληφθούν ασφαλιστικές δικλείδες που θα αποτρέψουν την αυθαιρεσία στο πρόγραμμα σπουδών, αλλά και σε πιθανές λειτουργίες που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την εθνική μας ταυτότητα, την κοινωνική σταθερότητα και τα κρατικά μας συμφέροντα.

Έρχομαι τώρα στο άρθρο 24 και σε ένα ακόμη επίκαιρο ζήτημα, αυτό της κλιματικής αλλαγής και την αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων, που δυστυχώς βιώνουμε με ένταση τα τελευταία χρόνια. Η ιδιαίτερη πατρίδα μου, η Θεσσαλία, έχει δοκιμαστεί επανειλημμένως και πολλαπλώς, ενώ το πρόβλημα της διαχείρισης των υδάτινων πόρων είναι κομβικό για την πρωτογενή μας παραγωγή. Τα θέματα αυτά δεν είναι δευτερεύοντα, αλλά υπαρξιακά για το παρόν και το μέλλον των σύγχρονων κοινωνιών.

Σχετικά με το άρθρο 41 και την ανάγκη της ομαλής λειτουργίας του πολιτεύματος, ορθώς τίθεται το ζήτημα της διεξαγωγής των βουλευτικών εκλογών κατά τα προβλεπόμενα από το Σύνταγμα διαστήματα. Οι συχνές εκλογικές αναμετρήσεις έχουν ως αποτέλεσμα την αναστάτωση της πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής δραστηριότητας. Αντιθέτως, η ολοκλήρωση των κοινοβουλευτικών θητειών δημιουργεί πάντοτε περιβάλλον εμπιστοσύνης και σταθερότητας. Για τον λόγο αυτό είναι φρόνιμο να καταργηθεί η δυνατότητα διάλυσης της Βουλής με την επίκληση εθνικού θέματος από την κυβέρνηση.

Το άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών, παρά την προφανή πρόθεση του νομοθέτη να προστατεύσει τα μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου από εσκεμμένες προσπάθειες υπονόμευσης που θα ματαίωναν το έργο τους, με την προβλεπόμενη διαδικασία δεν πείθει για το αδιάβλητό της, γι’ αυτό και η αναθεώρησή του είναι εκ των ων ουκ άνευ.

Τέλος, είναι κομβικής σημασίας τα άρθρα που αφορούν τη δικαιοσύνη και τη διαδικασία εκλογής της ηγεσίας της. Οι επιθέσεις που έχει δεχθεί η τρίτη εξουσία από πολλές πλευρές τα τελευταία χρόνια έχουν δημιουργήσει ένα άκρως αρνητικό περιβάλλον για το κύρος της δικαιοσύνης, που συνιστά υπονόμευση του δημοκρατικού πολιτεύματος. Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης της κοινωνίας προς το Δικαστικό Σώμα είναι πρώτιστο καθήκον από πλευράς του Κοινοβουλίου και ως τέτοιο οφείλουμε να το προσεγγίσουμε.

Με αυτές τις σκέψεις θα ήθελα να καλέσω την Αντιπολίτευση και δη την Αξιωματική, με πνεύμα συναίνεσης και λογικής, να στηρίξει την πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος γιατί πρόκειται για μία διαδικασία που ξεπερνά τις συγκυριακές κομματικές αντιπαραθέσεις και αντιπαλότητες. Η επιτυχής ολοκλήρωση της αναθεώρησης του Συντάγματος θα αποτυπώσει την ισχυρή βούλησή μας για το μέλλον της πατρίδας. Απέναντι σε αυτή την πρόκληση δεν επιτρέπεται καμία μικροψυχία. Χρειάζεται πολιτική οξυδέρκεια και γενναιότητα. Ελπίζω η Αντιπολίτευση να βρει αυτές τις αρετές και να στηρίξει την προτεινόμενη αναθεώρηση.

Σας ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε.

(Χειροκροτήματα από την πτέρυγα της Νέας Δημοκρατίας)

Αθήνα, 24 Ιουνίου 2026

Ομιλία

του Γενικού Γραμματέα της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της ΝΔ

Μάξιμου Χαρακόπουλου

στη συζήτηση στην Ολομέλεια της Βουλής του νομοσχεδίου

του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας & Οικονομικών, με θέμα:

«Μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης και ενίσχυσης του διαθέσιμου εισοδήματος των πολιτών, μισθολογικές και φορολογικές διατάξεις, ρυθμίσεις για τον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών, συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις Δημοσίου, ρυθμίσεις για την Επιτροπή Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων και βελτίωση του πλαισίου για τα παίγνια, ρυθμίσεις για την Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου Ανώνυμη Εταιρεία και λοιπές διατάξεις»

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Το υπό συζήτηση νομοσχέδιο επιβεβαιώνει την ορθότητα της ακολουθούμενης οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας που μεγεθύνει την οικονομία, παράγει πλούτο και επιστρέφει το κοινωνικό μέρισμα στην κοινωνία, πρωτίστως στους αδύναμους και τη μεσαία τάξη. 

Ακολουθώντας με συνέπεια μια συνετή, απολύτως σχεδιασμένη αλλά και οραματική οικονομική πολιτική, η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη πέτυχε την υπέρβαση της κρίσης που μας ταλάνισε τα προηγούμενα χρόνια, οδηγώντας την ελληνική οικονομία σε ένα νέο επίπεδο ανάπτυξης και κερδίζοντας την εκτίμηση και τον σεβασμό εταίρων και αγορών.

Σε αυτό το πλαίσιο, και παρά τις μακροχρόνιες διεθνείς αρνητικές αναταράξεις, η κυβέρνηση μπορεί να απαντά εγκαίρως στις τρέχουσες προκλήσεις, αλλά και να δίνει ριζικές λύσεις σε συσσωρευμένα προβλήματα, αποκαθιστώντας αδικίες που ταλαιπώρησαν εκατοντάδες χιλιάδες συμπολίτες μας.

Κορυφαία τέτοια παρέμβαση είναι η τροπολογία για τους δανειολήπτες που έχουν ενταχθεί στις ρυθμίσεις του «νόμου Κατσέλη» για τη διάσωση της κύριας κατοικίας τους. Με τη ρύθμιση αυτή λύνεται δια παντός ο γόρδιος δεσμός των υπέρογκων τοκοχρεολυσίων και μάλιστα με αναδρομική ισχύ σε περισσότερους από 100 χιλιάδες δανειολήπτες. Οι οφειλέτες πλέον θα πληρώνουν μικρότερη δόση, συνολικά μικρότερο χρηματικό ποσό, ενώ θα εξοφλήσουν ταχύτερα το χρέος τους. Είναι μια πραγματική ανάσα για όσους βρέθηκαν με δυσβάσταχτο χρέος και αγωνία για το σπίτι τους μετά την οικονομική κρίση.

Αλλά, αγαπητοί συνάδελφοι,

το υπό συζήτηση νομοσχέδιο δεν έχει μόνον αυτό. Περιέχει σωρεία ακόμη ευνοϊκών διατάξεων και ρυθμίσεων, με ωφελημένο το μεγαλύτερο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας, από έναν συμπληρωματικό προϋπολογισμό, ύψους 800 εκατομμυρίων ευρώ.

Ξεκινώ από το ζήτημα της στέγης, ένα πρόβλημα που οξύνθηκε τα τελευταία χρόνια, και αποτελεί βραχνά για πολλούς.

Η πολιτεία, μετά και από σειρά προγραμμάτων που είναι εν ισχύ -Σπίτι μου 1 και 2, Ανακαινίζω, Εξοικονομώ- διευρύνει σημαντικά τα εισοδηματικά κριτήρια για την επιστροφή ενοικίου, που επίσης, καθιέρωσε αυτή η κυβέρνηση.

Έτσι, πλέον, είναι σχεδόν καθολική η ομπρέλα για όσους είναι στο νοίκι, καθώς φθάνει το 86%, δηλαδή 1.000.000 πολίτες.

Η κυβέρνηση, όμως, τείνει ευήκοον ους και στις ειδικές επαγγελματικές κατηγορίες που αντιμετωπίζουν οξύτερα τις συνέπειες της στεγαστικής κρίσης, όπως είναι οι εκπαιδευτικοί της δημόσιας εκπαίδευσης αλλά και το νοσηλευτικό προσωπικό.

Η επιστροφή δύο ενοικίων σε αυτές τις κατηγορίες είναι μια σημαντική ανάσα. Ειδικά για περιοχές όπου υπηρεσίες υποστελεχώνονται λόγω αυτού του προβλήματος, συνιστά και μια στοχευμένη πολιτική αναζωογόνησης της περιφέρειας. 

Τρίτη σημαντική παρέμβαση στο ίδιο πεδίο, είναι το Πρόγραμμα «Κατασκευάζω- Νοικιάζω» το οποίο φιλοδοξεί να πολλαπλασιάσει τα διαθέσιμα ακίνητα, συμβάλλοντας έτσι στην επίλυση του στεγαστικού προβλήματος.

Τα μέτρα επεκτείνονται και στη στήριξη των οικογενειών με παιδιά. Η θέσπιση έκτακτης οικονομικής ενίσχυσης ύψους 150 ευρώ, για κάθε εξαρτώμενο τέκνο χωρίς αίτηση, που αφορά σχεδόν ένα εκατομμύριο νοικοκυριά με περισσότερα από 3,3 εκατομμύρια μέλη είναι ακόμη μια ψηφίδα της ακολουθούμενης δημογραφικής πολιτικής.

Ενδεικτική της σταθερής απόδοσης της οικονομίας είναι και η αύξηση στα 300 ευρώ της ετήσιας οικονομικής ενίσχυσης για τους συνταξιούχους που καταβάλλεται κάθε Νοέμβριο, με διευρυμένα εισοδηματικά και ηλικιακά κριτήρια.

Ουσιαστικές, όμως, είναι και οι παρεμβάσεις για τον πρωτογενή τομέα, και μάλιστα σε τομείς που χωλαίνουμε. Μιλώ για το κόστος παραγωγής, που σε σημαντικό βαθμό επηρεάζεται από το κόστος της ενέργειας, το ρεύμα και το πετρέλαιο για αγροτική χρήση.

Αρχικώς, είναι η ρύθμιση για τη διαδικασία επιστροφής του ειδικού φόρου κατανάλωσης στο αγροτικό πετρέλαιο με απευθείας έκπτωση στην αντλία. Ένα αίτημα των ίδιων των αγροτών, που δεν ξεχνούν ότι η λαϊκίστικη διακυβέρνηση Τσίπρα κατήργησε το αγροτικό πετρέλαιο, ιδία βουλήσει, όπως αποκάλυψε ο τότε επίτροπος Οικονομικών Υποθέσεων Πιερ Μοσκοβισί.

Όπως ιδιαίτερα θετική είναι και η επέκταση του ειδικού Τιμολογίου ΓΑΙΑ σε νέους αγρότες και Οργανισμούς Εγγείων Βελτιώσεων, που έως τώρα δεν μπορούσαν να ενταχθούν στο μειωμένο τιμολόγιο.

Επιτρέψτε μου, όμως, και από αυτό το βήμα να επαναλάβω ότι είναι ανάγκη να δοθεί η δυνατότητα στους αγρότες να πληρώνουν τους λογαριασμούς του αγροτικού ρεύματος δυο φορές τον χρόνο, όταν έχουν εισόδημα: όταν συλλέγουν τη σοδειά τους και όταν λαμβάνουν τις επιδοτήσεις.

Τέλος, θα ήθελα να χαιρετήσω τη ρύθμιση των διοικητικών κυρώσεων του νόμου 5092/2024 για πληγείσες επιχειρήσεις εστίασης από τον Daniel και θα παρακαλούσα να ολοκληρωθεί το βήμα με την γενναία μείωση των υπέρογκων προστίμων που επιβλήθηκαν σε μια περιοχή με συρρικνωμένη τουριστική περίοδο, όπως είναι τα παράλια της Λάρισας. Η ρύθμιση, κ. υπουργέ, των διοικητικών κυρώσεων από μόνη της θα είναι δώρο άδωρο.

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Το παρόν νομοσχέδιο, όπως εξ αρχής είπα, αποδεικνύει έμπρακτα την επιτυχία της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησης. Κανείς δεν λέει ότι τα προβλήματα της καθημερινότητας των πολιτών εξέλειπαν. Και ούτε μπορεί να εκλείψουν όταν ο διεθνής περίγυρος, σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης, προκαλεί αντιξοότητες και αρνητικές παρενέργειες, όπως είναι η ακρίβεια και ο πληθωρισμός.

Το ζητούμενο, όμως, κάθε φορά, είναι το κράτος να βρίσκεται σε τέτοια δημοσιονομική δυνατότητα και η οικονομία σε τέτοια αναπτυξιακή δυναμική, που να δίνονται λύσεις ή έστω να αμβλύνονται τα προβλήματα που ανακύπτουν. Η αντιπολίτευση αρέσκεται στην ισοπεδωτική κριτική και στις ανέξοδες υποσχέσεις, που καλλιεργούν ψευδαισθήσεις. Πρόσφατα επανέκαμψε στο κεντρικό πολιτικό σκηνικό και ο μαιτρ του λαϊκισμού, ο κ. Τσίπρας, που, θεωρώντας τους Έλληνες λαό λωτοφάγων, τάζει και πάλι λαγούς και πετραχήλια. Ενθυμούμενος το κίνημα “δεν πληρώνω” και την κατάργηση των διοδίων, τώρα υπόσχεται δωρεάν εισιτήρια στις συγκοινωνίες για όλους. Ωστόσο, κυβέρνησε και απομυθοποίησε και την αριστερά και τις μαγικές λύσεις.

Το κυριότερο, όμως, τώρα είναι ότι υπάρχει μια άλλη Ελλάδα. Η Ελλάδα της ανάπτυξης, της αυτοπεποίθησης, του υψηλού διεθνούς κύρους, που ατενίζει το μέλλον με αισιοδοξία.

Κύριε Πρόεδρε,

Μόνον μια οξεία κομματική μυωπία θα οδηγούσε τα κόμματα της αντιπολίτευσης να μη ψηφίσουν το παρόν νομοσχέδιο, που αποτελεί ένα ακόμη δείγμα δίκαιης κοινωνικής πολιτικής, και αφορά σχεδόν το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας. Ελπίζω ότι παρά την πλειοδοσία των κομμάτων της αντιπολίτευσης σε αντικυβερνητικές κορόνες θα υπερψηφίσουν τελικά το νομοσχέδιο του υπουργείου οικονομικών.

Μπορείτε να παρακολουθήσετε την ομιλία του Μάξιμου Χαρακόπουλου στην ηλεκτρονική διεύθυνση: https://youtu.be/Kz3hxtcoGgE

Λάρισα, 7 Ιουνίου 2026

Εισήγηση

δρ Μάξιμου Χαρακόπουλου

“Από τη γενοκτονία στην εθνοκάθαρση των Χριστιανών της Ανατολής”

στην εκδήλωση "Το έγκλημα της Γενοκτονίας" – Ιστορική Αλήθεια και Σύγχρονες Προκλήσεις

Σας ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση και θέλω να συγχαρώ τους διοργανωτές για την αποψινή πολύ ενδιαφέρουσα, θέλω να πιστεύω ότι θα εξελιχθεί στην πορεία, εκδήλωση. Θα προσπαθήσω στον λίγο χρόνο που έχω να αναπτύξω την εισήγηση “Από την γενοκτονία στην εθνοκάθαρση των Χριστιανών της Ανατολής”. Διότι, αρχικώς, η Οθωμανική Αυτοκρατορία και εν συνεχεία το διάδοχο κρατικό μόρφωμα, η Τουρκική Δημοκρατία, χρησιμοποίησε και τα δυο αυτά μέσα: Τη γενοκτονία ως συστηματική φυσική εξόντωση των Χριστιανών που ζούσαν χιλιάδες χρόνια στα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και, εν συνεχεία, η Τουρκική Δημοκρατία χρησιμοποίησε το εργαλείο της εθνοκάθαρσης, δηλαδή, της κατατρομοκράτησης του πληθυσμού, προκειμένου να μετοικήσει, να φύγει από τις πατρογονικές του εστίες. Χρησιμοποίησε ακόμη και απελάσεις και γενικώς ένα περιβάλλον που θα καθιστούσε δυσχερή την ειρηνική συμβίωση αλλογενών, αλλόθρησκων, πληθυσμών προς το κυρίαρχο μουσουλμανικό θρησκευτικό στοιχείο της σύγχρονης Τουρκίας.

Πριν από λίγες μέρες, ως ένα μάθημα πατριδογνωσίας, ξαναείδα με τον μεγάλο μου γιο την βραβευμένη με Όσκαρ ταινία “America America”, του Elia Kazan -συμπατριώτη των παππούδων μου από την Καππαδοκία. Στην πρώτη σκηνή του έργου, όσοι το έχετε δει θα θυμόσαστε, ο Elia Kazan ξεκινάει δείχνοντας τον κυβερνήτη, τον Vali της Καππαδοκίας, να διαβάζει ένα τηλεγράφημα που έλαβε από την Υψηλή Πύλη, από τον Σουλτάνο, στα 1896, τότε διαδραματίζεται η ιστορία που περιγράφει ο μεγάλος Καππαδόκης σκηνοθέτης Elia Kazan. Ο σουλτάνος με το τηλεγράφημά του κατηγορεί, ενοχοποιεί τους Αρμενίους ως υπαίτιους τρομοκρατικών ενεργειών στην Κωνσταντινούπολη και λέει, “είναι επιθυμία του σουλτάνου μας Abdul Hamid του Μεγαλοπρεπούς, της σκιάς του Θεού στη γη, οι Αρμένιοι υπήκοοι σε όλη την αυτοκρατορία του να διδαχτούν για πάντα ότι οι τρομοκρατικές ενέργειες δεν μπορεί να γίνουν ανεκτές. Ο σουλτάνος μας έχει την υπομονή του προφήτη, αλλά τώρα έδωσε δείγματα ότι θα ήταν ικανοποιημένος αν αυτό το μάθημα επιβάλλονταν μια για πάντα σε αυτή την επικίνδυνη μειονότητα. Πώς θα επιτευχθεί αυτό επαφίεται στις εξοχότητές τους, τους κυβερνήτες της κάθε επαρχίας και στους διοικητές των στρατιωτικών φυλακίων που εδρεύουν σε κάθε επαρχιακή πρωτεύουσα”. Το πώς εξέλαβε ο καθένας τις οδηγίες αυτές το εξιστορεί η ταινία, αλλά έγινε αντιληπτό και είναι τεκμηριωμένο και ιστορικά πια με σφαγές εκατοντάδων χιλιάδων Αρμενίων.

Η γενοκτονία, λοιπόν, είναι ένα οργανωμένο έγκλημα που δεν αφορά μόνο τους Ποντίους, δεν αφορά μόνο τους Έλληνες της Μικράς Ασίας ή της Ανατολικής Θράκης, ούτε μόνο τους Αρμένιους ή τους Ασσύριους. Ήταν ένα οργανωμένο έγκλημα που αφορούσε το σύνολο των χριστιανικών πληθυσμών που ζούσαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ένα έγκλημα το οποίο έχει τεκμηριωθεί πια με ντοκουμέντα, με ιστορικά στοιχεία που δεν καταρρίπτονται, έχουν εργαστεί για αυτό πολλοί επιστήμονες διεθνώς. Πρωτεργάτες στην Ελλάδα ήταν ο Πολυχρόνης Ενεπεκίδης και ο Κωνσταντίνος Φωτιάδης, ο οποίος με το δεκατετράτομο έργο του παρείχε ατράνταχτα στοιχεία για τη γενοκτονία των Ποντίων. Αλλά μιλούμε για μία τριακονταετή γενοκτονία που ξεκινά από την περίοδο του Abdul Hamid το 1894 μέχρι και την εκδίωξη των τελευταίων, ως ανταλλάξιμων προσφύγων, Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το 1924. Υπάρχει ένα, επίσης, αξιόλογο έργο ισραηλινών συγγραφέων “Η τριακονταετής γενοκτονία. Ο αφανισμός ο χριστιανικών μειονοτήτων της Τουρκίας 1894-1994” του Benny Morris και Dror Ze'evi. Η γενοκτονία δεν ήτανε επίνευση μόνο τουρκική. Επίσης είναι αποδεδειγμένο ότι η Γερμανία είχε ενεργό ρόλο στην διοργάνωση της όλης εκδίωξης, γενοκτονίας, αφανισμού των χριστιανικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας, της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής στην Κωνσταντινούπολη την περίοδο αυτή, ο Henry Morgenthau, στο εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο του “Τα Μυστικά του Βοσπόρου”, περιγράφει τον ρόλο των Γερμανών και ιδιαιτέρως του περιβόητου Γερμανού στρατηγού Liman von Sanders, στην όλη διοργάνωση της γενοκτονίας των Χριστιανών της Ανατολής. Σε άρθρο του το 1925, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, ο στρατηγός Λεωνίδας Παρασκευόπουλος έγραφε στην ΕΣΤΙΑ για τον ρόλο του Liman von Sanders. Όπως υπογράμμιζε “είναι αδιαμφισβήτητο ότι η Τουρκία επιζητεί την εφαρμογή από το 1915 του προγράμματος τους, το οποίο συνίσταται εις την εξόντωση ή απέλαση ολόκληρου του εν Τουρκία Ελληνισμού. Το πρόγραμμα τούτο υπεδείχθη υπό των Γερμανών. Ευρισκόμενος σε Σμύρνη κατά το 1915 ο Γερμανός στρατηγός Liman von Sanders, οργανωτής του τουρκικού στρατού και απευθυνόμενος προς τους Τούρκους αξιωματικούς έλεγε δεικνύον τας Εκκλησίας και Κωδωνοστάσια: «Πώς θέλετε να νικήσετε ενόσω υπάρχουν αυταί. Πρέπει να κατεδαφιστούν ει να μην μείνει ούτε ίχνος των και εκριζωθεί ο εν Τουρκία Ελληνισμός». Και καταλήγει ο στρατηγός “Οι Τούρκοι έκτοτε εις πάσαν περίσταση και με πάσα θυσία προσπαθούν να εφαρμόσουν αυτό το πρόγραμμα”.

Το πέτυχαν αυτό και το είπε παραστατικά ένας γενναίος, ο τελευταίος χριστιανός βουλευτής που υπάρχει σήμερα στην τουρκική Βουλή, ο Γεώργιος Ασλάν, Ασσύριος στην καταγωγή. Μιλώντας από το βήμα της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης είπε· “Το1915, ο τουρκικός πληθυσμός ήταν 13 εκατομμύρια, εξ αυτών 3 εκατομμύρια είναι χριστιανοί. Σήμερα η Τουρκία είναι 86 εκατομμύρια, γιατί είναι μόνο 50.000 οι χριστιανοί;”. Όσο δεν απαντάτε αυτό το ερώτημα, τους είπε, τόσο υπάρχουν ζητήματα δημοκρατίας σε αυτή τη χώρα.

Ως Τουρκική Δημοκρατία, λοιπόν, αφού υλοποίησε το σκέλος της γενοκτονίας η Οθωμανική Αυτοκρατορία, ακολούθησε την εθνοκάθαρση:

• • Με τον νόμο επαγγελμάτων το 1932 δεκάδες επαγγέλματα απαγορεύτηκε να τα ασκούν Έλληνες κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης που είχαν ελληνική υπηκοότητα.
• • Το 1941 με τον νόμο της κλήτευσης 20 σειρών, 20 κλάσεων, εξώθησαν στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας 20 κλάσεις επιστρατευμένων με την απειλή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
• • Έναν χρόνο μετά, το 1942, επέβαλαν τον φόρο περιουσίας, τον γνωστό Varlık Vergisi. Όσοι δεν είχαν τη δυνατότητα πληρωμής, διότι ήταν ένας εξοντωτικός φόρος μόνο για τους μη μουσουλμάνους, εξωθούνταν σε τάγματα εργασίας στα βάθη της Ανατολής και πολλοί εξ αυτών δεν επέστρεψαν.
• • Είναι γνωστά τα Σεπτεμβριανά γεγονότα του 1955, το pogrom κατά των Ελλήνων της Πόλης. Πρόσφατα, σε μελέτη που παρέδωσα στο επιστημονικό περιοδικό της Φιλοσοφικής Σχολής του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών προς δημοσίευση, «σκόνταψα» σε στοιχεία που φέρνει μια Τουρκάλα επιστημών, η Dilek Guven, που αποκαλύπτει μυστική απόφαση του 1946 του Λαϊκού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, η οποία λέει ότι 500 χρόνια από τη Άλωση της Πόλης δεν πρέπει να υπάρχει κανείς Χριστιανός στην Κωνσταντινούπολη! Τα Σεπτεμβριανά ήταν σε υλοποίηση αυτού του σχεδίου. Είναι γνωστή οι προβοκάτσια για τα Σεπτεμβριανά με την δήθεν απόπειρα εμπρησμού, ανατίναξης της οικίας του Κεμάλ στην Θεσσαλονίκη.
• • Ακολούθησαν το 1964 οι μαζικές απελάσεις Κωνσταντινουπολιτών με αφορμή το Κυπριακό.
• • Βεβαίως, στην Ίμβρο δεν σεβάστηκαν εξ αρχής και καταπατούν κατάφωρα τη Συνθήκη της Λωζάννης. Δεν επετράπη ποτέ να υπάρχει αυτοδιοίκηση και τοπική αστυνομία από Ρωμιούς και οδηγηθήκαμε στη σημερινή οικτρά κατάσταση.

Ολοκληρώνοντας, είναι λάθος ότι έχουμε τεμαχίσει σε ξεχωριστές ημερομηνίες την γενοκτονία των Χριστιανών της Ανατολής. Το 2005, μαζί με τον Στέλιο Παπαθεμελή και άλλους βουλευτές, είχαμε καταθέσει πρόταση νόμου που δεν συζητήθηκε ποτέ για μία ενιαία ημερομηνία της γενοκτονίας, προκειμένου το αίτημα της διεθνούς αναγνώρισης να μην αυτοϋπονομεύεται στη διεθνή κοινότητα.

Αν έχει μία αξία η διεθνής αναγνώριση της γενοκτονίας είναι για να μην επαναλαμβάνονται τέτοια εγκλήματα, διότι είναι γνωστή η ρήση του Αδόλφου Χίτλερ όταν οργάνωνε το Ολοκαύτωμα: “ποιος θυμάται τη γενοκτονία των Αρμενίων;”.  Σας ευχαριστώ!

Μπορείτε να παρακολουθήσετε την εισήγηση του Μάξιμου Χαρακόπουλου στην ηλεκτρονική διεύθυνση: https://youtu.be/FsWsRDAySFM

Μετά το πέρας των εισηγήσεων τέθηκαν ερωτήσεις για ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και διεθνοποίησης του αιτήματος της γενοκτονίας. Από πλευράς του ο Μάξιμος Χαρακόπουλος απάντησε τα εξής:

Εγώ δεν θα επιδιώξω το εύκολο χειροκρότημα. Τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής δεν πιστεύω ότι πρέπει να γίνονται αντικείμενο της εσωτερικής πολιτικής διαμάχης. Η αναγνώριση της γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, των Ποντίων, των Αρμενίων και των Ασσυρίων από τη διεθνή κοινότητα, σε σχέση με το ολοκαύτωμα των Εβραίων από τους Γερμανούς, οφείλω να επισημάνω ότι έχει μια βασική διαφορά: Το ολοκαύτωμα το αναγνώρισαν οι Γερμανοί και συμβιβάστηκαν με τη μελανή σελίδα της ιστορίας τους, και γι' αυτό παγκοσμίως είναι αναγνωρισμένο.

Για όλα τ’ άλλα υπάρχει μια διαρκής προσπάθεια, η οποία προϋποθέτει πρώτα απ' όλα την εθνική ενότητα -να συμφωνούμε μεταξύ μας. Όταν υπάρχουν υπουργοί Παιδείας -δεν θα ήθελα να κάνω αυτή τη συζήτηση, αναγκάζομαι να την κάνω- που από το βήμα της Βουλής αντιπαρατέθηκαν μαζί μου ως αρνητές της γενοκτονίας, υπηρετούν την εθνική προσπάθεια; Όταν εμείς ως ελληνική πολιτεία τεμαχίζουμε τη γενοκτονία για να γίνουμε αρεστοί σε όποιους έχουν ισχυρότερη φωνή -το '94 για τους Ποντίους, μετά για τους Μικρασιάτες, νωρίτερα για τους Αρμενίους, εκκρεμεί των Ασσυρίων, και κάναμε και την Ημέρα Θρακικού Ελληνισμού χωρίς αναφορά και του όρου γενοκτονία- υπηρετούμε τη συνολική εθνική προσπάθεια;

Επειδή διαθέτω θεσμική μνήμη, γιατί χρόνια με τιμούν οι πολίτες μου από τη Λάρισα στο Κοινοβούλιο, να θυμίσω ότι ο Κώστας Φωτιάδης, ο καθηγητής, ομότιμος πια, εκ των επιτηρητών της διδακτορικής μου διατριβής, έκανε ένα δεκατετράτομο έργο που τεκμηριώνει, μεταξύ άλλων όπως είπε ο κ. Σαρμουκασίδης, το έγκλημα της γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού. Μια μια περίληψη, έναν συμπυκνωμένο τόμο αυτών των τεκμηρίων εξέδωσε η Βουλή των Ελλήνων. Η Βουλή των Ελλήνων δεσμεύτηκε και τον μετέφρασε τον τόμο αυτό σε έξι γλώσσες, με στόχο ο τόμος αυτός να πάει σε όλο τον κόσμο, σε πρεσβείες, σε κοινοβούλια, σε ακαδημίες, σε πανεπιστήμια, για να διαμορφώσει μια παγκόσμια κοινή γνώμη για το έγκλημα της γενοκτονίας. Ο τόμος αυτός καίτοι μεταφράστηκε, ποτέ δεν τυπώθηκε από τη Βουλή των Ελλήνων σε έξι γλώσσες για να ικανοποιήσει την αποστολή για την οποία μεταφράστηκε.

Κατ' επανάληψη ως βουλευτής έκρουσα την πόρτα προέδρων της Βουλής των Ελλήνων σε διαφορετικές κυβερνήσεις: και της ΝΔ, και του ΠΑΣΟΚ, και των ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ. Το 2010, μαζί με τον συνάδελφο βουλευτή από την Κοζάνη, Αθανασιάδη, συγκεντρώσαμε 114 υπογραφές, με το αίτημα να τυπωθεί η μετάφραση του τόμου σε έξι γλώσσες και να διανεμηθεί, να αποσταλεί σε όλους όσους πρέπει να φτάσει ο τόμος. Με τα χέρια μου παρέδωσα τοις υπογραφές στον αείμνηστο Φίλιππο Πετσάλνικο. Η τύχη της προσπάθειας αυτής είναι γνωστή: ο Φωτιάδης απηύδησε και τύπωσε ο ίδιος στην αγγλική, στη ρωσική και σε άλλες γλώσσες το έργο του, και τουλάχιστον υπάρχει η δυνατότητα να γίνει κτήμα της οικουμένης, όσων ενδιαφέρονται.

Τα ζητήματα της εξωτερικής πολιτικής είναι πολύ λεπτά. Μπορώ να πω εκτός μικροφώνου περισσότερα. Σας ευχαριστώ.

Μπορείτε να παρακολουθήσετε την απάντηση του Μάξιμου Χαρακόπουλου στην ηλεκτρονική διεύθυνση: https://youtu.be/o2SEtdQWYT0