Εισήγηση του Γενικού Γραμματέα της Διακοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ορθοδοξίας (ΔΣΟ), δρ Μάξιμου ΧαρΧαρακόπουλου στην Ημερίδα του της Ομάδας Εργασίας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος για τον Διαπολιτισμικό και Διαθρησκειακό Διάλογο

Βρυξέλλες, 3 Μαρτίου 2026
Εισήγηση
του Γενικού Γραμματέα της Διακοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ορθοδοξίας (ΔΣΟ),
δρ Μάξιμου Χαρακόπουλου
στην Ημερίδα του της Ομάδας Εργασίας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος για τον Διαπολιτισμικό και Διαθρησκειακό Διάλογο με θέμα "Επαναπροσεγγίζοντας τον Διάλογο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις θρησκείες (Άρθρο 17 της Συνθήκης της Λισαβόνας) υπό το φως των Διακηρύξεων της Δια-Κοινοβουλευτικής Ένωσης (IPU)", στις Βρυξέλλες
Σεβασμιότατοι,
Αξιότιμα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου,
Αγαπητοί συνάδελφοι βουλευτές από την Αλβανία, την Βοσνία-Ερζεγοβίνη, την Κύπρο, την Μολδαβία και την Ουγγαρία,
Εκλεκτοί προσκεκλημένοι,
Με ιδιαίτερη χαρά βρισκόμαστε σήμερα στην έδρα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για να υποστηρίξουμε ενεργά την πρωτοβουλία της Ομάδας Εργασίας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος για τον Διαπολιτισμικό και Διαθρησκειακό Διάλογο, στο πλαίσιο της οποίας διενεργείται η παρούσα ημερίδα με θέμα την Επανεξέταση του διαλόγου μεταξύ ΕΕ και θρησκειών, το γνωστό άρθρο 17 της συνθήκης της Λισαβόνας.
Η συνάντησή μας αγαπητοί συμπρόεδροι, κα Ζέλιανα Ζόβκο και κ. Βαγγέλη Μεϊμαράκη, λαμβάνει χώρα σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη στιγμή για την Ευρώπη και το ιστορικό πείραμα της ΕΕ. Κι αυτό γιατί οι ραγδαίες παγκόσμιες ανακατατάξεις ανατρέπουν τις έως πρόσφατα βεβαιότητες. Πολεμικές συγκρούσεις τεραστίας κλίμακος, τόσο ως προς τα στρατιωτικά μέσα που χρησιμοποιούνται όσο και ως προς τη συμμετοχή των κρατών που εμπλέκονται, αναδεικνύουν ένα διεθνές τοπίο οιονεί παγκοσμίου πολέμου. Χωρίς αμφιβολία, ο ρόλος της Ευρώπης σε αυτό το νέο περιβάλλον δεν είναι αυτός που θα αναμέναμε. Μάλλον, ακολουθεί αντί να οδηγεί ή να επηρεάζει.
Οι ανησυχητικές αυτές διαπιστώσεις θα έπρεπε να είχαν σημάνει συναγερμό στα κράτη-μέλη, και την έναρξη μιας ουσιαστικής συζήτησης για το μέλλον της Ευρώπης, την ανάγκη εμβάθυνσης, με κοινή εξωτερική και αμυντική πολιτική, αλλά και ενίσχυσης των αξιακών πυλώνων του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.
Δυστυχώς, όπως επισήμανε μια από τις πιο φωτεινές μορφές της Οικουμενικής Ορθοδοξίας, ο αείμνηστος Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος, ότι “η Ευρώπη έκανε ένα φοβερό λάθος. Σνόμπαρε, υπονόμευσε τον χριστιανισμό, δημιούργησε ένα κενό πίστεως. Και μια Ευρώπη χωρίς πίστη δεν ξέρω αν θα αντέξει”.
Ο ατελής κατά τη γνώμη μας διάλογος για το Μέλλον της Ευρώπης, στον οποίο δεν υπήρξε καμία αναφορά στις χριστιανικές ρίζες και αξίες της Ευρώπης, δεν δικαιώνει απλά τον Αναστάσιο και όσους επιμένουμε να υπενθυμίζουμε τους κινδύνους που ελλοχεύουν από την απομάκρυνση της Ευρώπης από τους βασικούς της πυλώνες. Είναι μια αφορμή σκεπτικισμού για την αποτελεσματικότητα του Άρθρου 17 της συνθήκης της Λισαβόνας για τον διάλογο της ΕΕ με τις θρησκείες, υπό το πρίσμα και του προβληματισμού της IPU για την σημασία του διαλόγου θρησκευτικών και κοινοβουλευτικών θεσμών, όπως διατυπώθηκε στις δυο Διακηρύξεις που υιοθέτησε στο Μαρακές και στη Ρώμη.
Επιτρέψτε, όμως, να πω ότι ταυτόχρονα με την απαξίωση των χριστιανικών αξιών στην Ευρώπη διαπιστώνουμε ότι το Διεθνές Δίκαιο, που σφράγισε τον μεταπολεμικό κόσμο, δέχεται υπονομευτικά πλήγματα.
Παράλληλα, ο αναθεωρητισμός, ως τάση της εξωτερικής πολιτικής, επανακάμπτει με εντυπωσιακή ορμή, εκδηλώνοντας συμπεριφορές που θεωρούσαμε ότι έληξαν με τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η Ευρώπη αντί να αντιμετωπίσει την αναδυόμενη νέα κατάσταση, για μεγάλο χρονικό διάστημα είχε επιδοθεί σε ανεύθυνους νεωτερισμούς που έρχονταν σε αντίθεση με τις παραδόσεις και το πολιτισμικό της υπόβαθρο.
Κυρίες και κύριοι,
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ΕΕ είναι ο παράδεισος της ελευθερίας και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Για τον λόγο αυτό και συνιστά χώρο προορισμού εκατομμυρίων μεταναστών και προσφύγων απ’ όλον τον κόσμο.
Όμως, αυτή η επιτυχία, η οποία επιτάθηκε με την πτώση των σοσιαλιστικών καθεστώτων και τη σταδιακή ένταξη αυτών των κρατών στην ΕΕ, επέφερε αρχικώς τον εφησυχασμό και εν συνεχεία αρκετές στρεβλώσεις.
Ιδεοληπτικές θεωρίες, που στόχευαν να ξεριζώσουν παραδοσιακές ευρωπαϊκές αξίες, ακόμη και τους πυλώνες του κοινού μας πολιτισμού, αναδείχθηκαν σε κυρίαρχες πολιτικές μέσω διαφόρων διαύλων, ακόμη και αυτών των ευρωπαϊκών θεσμών.
Στην ουσία γίναμε μάρτυρες της εξαπόλυσης μιας αναίτιας επίθεσης στο ελληνορωμαϊκό αλλά και χριστιανικό ευρωπαϊκό παρελθόν. Μια απόπειρα να γραφτούν όλα εξ αρχής σε λευκό μάρμαρο.
Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα αφενός την απειλητική αποστασιοποίηση σημαντικού τμήματος των λαών της Ευρώπης από το κοινό ευρωπαϊκό όραμα, το οποίο, θεωρήθηκε από τμήματα του ευρωπαϊκού πληθυσμού ως ζήτημα που αφορά αποκλειστικά τις ελίτ.
Αφετέρου, όμως, η αποδόμηση των ευρωπαϊκών αρχών, τις οποίες πρέσβευαν οι πατέρες της ευρωπαϊκής ενοποίησης, αποδυνάμωσε το ειδικό βάρος της ΕΕ. Δεν πρέπει να λησμονούμε ή να παραβλέπουμε ότι πολιτικοί ηγέτες όπως ο Αντενάουερ, ο Ντε Γκωλ, ο ντε Γκάσπερι ή ο Ντελόρ, οι οποίοι εξέφρασαν το γνήσιο μεταπολεμικό ευρωπαϊκό πνεύμα, υπήρξαν χριστιανοί, που δεν έκρυβαν την αφετηρία της κοσμοαντίληψής τους.
Η απουσία επομένως μια στιβαρής ιδεολογικής συνεκτικότητας στον ευρωπαϊκό χώρο, επηρέασε αρνητικά τη θέση της Ευρώπης, που βρέθηκε απροετοίμαστη από την επιθετικότητα των ανταγωνιστών της.
Οι ρωγμές προκλήθηκαν στην πλέον άκαιρη στιγμή, καθώς τα γεγονότα τρέχουν με ταχύτητα. Έτσι, στην παρούσα φάση και σε συνθήκες συναγερμού και γενικής κινητοποίησης απέναντι στις μεγάλες προκλήσεις, που έχουν σκοπό τη χειραφέτηση της Ευρώπης στον νέο αναδυόμενο πολυπολικό κόσμο, εγείρεται το πρόβλημα της νέας ευρωπαϊκής ταυτότητας. Ποια θα είναι, δηλαδή, τα συστατικά στοιχεία συγκρότησης του Ευρωπαίου του μέλλοντος, ο οποίος χωρίς να απεμπολήσει τις εθνικές του καταβολές θα νοιώθει ταυτόχρονα ως Ευρωπαίος πολίτης, και ως τέτοιος θα διακρίνεται στο παγκόσμιο χωριό.
Και εδώ, οι παραδόσεις του Χριστιανισμού, με όλες τις εκφάνσεις του, όπως την Ορθοδοξία, τον Καθολικισμό και τις μεταρρυθμιστικές Εκκλησίες, μπορούν και πρέπει να συνεισφέρουν στο αξιακό οπλοστάσιο της Ευρώπης.
Μια διαδικασία που δεν μπορεί να κριθεί οπισθοδρομική, καθώς προσφέρει το ηθικό πλαίσιο που σήμερα στερείται η κυνικά ρεαλιστική πρακτική των διεθνών σχέσεων. Γιατί ο σεβασμός στην ελευθερία του ανθρώπου και των εθνών, η ανωτερότητα των ηθικών αξιών επί των υλικών, η σημασία της ηθικής στάσης στην πολιτική εκπορεύονται από τον πυρήνα της χριστιανικής παράδοσης. Και είναι αξίες που έχει ανάγκη ένας κόσμος που διολισθαίνει στην πλέον στενή έννοια της εξυπηρέτησης των ιδιοτελών συμφερόντων.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι χριστιανικές αξίες συνιστούν πολύτιμο εργαλείο διαχείρισης των προβλημάτων που προκύπτουν από την νέα φάση της τεχνολογικής επανάστασης, που φθάνει μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη.
Σήμερα, τα διλήμματα που εγείρονται είναι κρίσιμα, καθώς ο άνθρωπος για πρώτη φορά κινδυνεύει να γίνει υποχείριο της τεχνολογίας. Γι’ αυτό όλο και περισσότερο πλέον ακούγονται φωνές που κάνουν λόγο για την αναγκαιότητα θέσπισης ηθικών κριτηρίων στη χρήση της τεχνολογίας. Για να μην καταστεί ο άνθρωπος, με μια αντιστροφή των ρόλων, σε εργαλείο των μηχανών.
Σε κάθε περίπτωση, η Ευρώπη, παράλληλα με τον διάλογο για την αμυντική της θωράκιση, τον παραγωγικό της μετασχηματισμό και την εξωτερική της πολιτική, πρέπει να ανοίξει με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα το ζήτημα των αξιών που διέπουν τις πολιτικές της, το ζήτημα της ταυτότητας της νέας Ευρώπης, πέρα από στενά τεχνοκρατικές αντιλήψεις, με σεβασμό στις παραδόσεις της, και κυρίως αυτές του χριστιανισμού. Ο δρόμος αυτός είναι ζωτικός για το ίδιο το ευρωπαϊκό μέλλον.
Προς αυτή την κατεύθυνση η ΔΣΟ πραγματοποίησε τον Μάιο του 2024, στη Θεσσαλονίκη, Διεθνές Συνέδριο με θέμα “Η πολιτική ως χώρος έκφρασης των χριστιανικών αξιών στην καθημερινότητα”. Το συνέδριο συνδιοργανώθηκε με τη Διάσκεψη των Ευρωπαϊκών Εκκλησιών (CEC), την Επιτροπή των Επισκοπικών Διασκέψεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση (COMECE), την Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ και την Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης.
Σε αυτό συμμετείχαν ως εισηγητές 50 ακαδημαϊκοί, βουλευτές, κυβερνητικά στελέχη και ευρωβουλευτές από διάφορες χώρες, επίσκοποι και εκπρόσωποι εκκλησιών όλων των δογμάτων, διπλωμάτες, εκπρόσωποι διεθνών κέντρων και ευρωπαϊκών οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.
Μάλιστα, οι διοργανωτές υπογράψαμε Έκκληση προς τους Ευρωπαϊκούς Θεσμούς και τις Ευρωπαϊκές Πολιτικές Παρατάξεις για τις Χριστιανικές Αξίες, υπό τον τίτλο “Ευρώπη, να είσαι ο εαυτός σου”, που παραπέμπει σε ομιλία του Πάπα Ιωάννη Παύλου του Β΄.
Ήδη, τα πρακτικά του Συνεδρίου βρίσκονται υπό έκδοση και στην αγγλική γλώσσα, ώστε να μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμο εργαλείο, αλλά και εφαλτήριο προς την κατεύθυνση που όλοι μας επιζητούμε.
Θα επιμείνουμε σε ανάλογες πρωτοβουλίες με την ίδια συνέπεια, προσβλέποντας σε γόνιμη συνεργασία με όλους τους εμπλεκόμενους και κυρίως τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, αλλά και την κοινωνία των πολιτών.
Με αυτές τις σκέψεις ευελπιστούμε η παρούσα ημερίδα της Ομάδας Εργασίας του ΕΛΚ για τον Διαπολιτισμικό και Διαθρησκειακό Διάλογο να αποτελέσει έναν σημαντικό σταθμό στη σειρά των πρωτοβουλιών που θα δώσουν «σάρκα και οστά» στο Άρθρο 17 της Συνθήκης της Λισαβόνας και στις Διακηρύξεις της IPU.
Σας ευχαριστώ.


Μπορείτε να δείτε στιγμιότυπα από την παρουσία του Μαξίμου Χαρακοπούλου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στην ηλεκτρονική διεύθυνση: https://youtube.com/shorts/ab3RrEH21HQ?si=EDFwjjq7Z5gnQI









