18-07-2010_
Η υπόθεση του Καραγκιόζη και της επιδίωξης των Τούρκων να κερδίσουν την πατρότητά του μέσω της UNESCO είναι νομίζω χαρακτηριστική μιας λανθασμένης προσέγγισης του πολιτισμού. Πολλές φορές πέφτουμε και εμείς σε αυτό το σφάλμα μιας ιδιοκτησιακής σχέσης με το παρελθόν, η οποία δυστυχώς τις περισσότερες φορές παραμένει μόνο στην επιφάνεια, χωρίς την δημιουργική σχέση με το παρόν.
Κανένας πολιτισμός δεν είναι απόλυτα αυτόφωτος, η εκκίνησή του δεν επισυμβαίνει σε κάποιο ιδεατό σημείο μηδέν. Συνιστά μια νέα σύνθεση, υλικών, πνευματικών κατακτήσεων, προηγούμενων προσπαθειών. Το αποτέλεσμα είναι, όμως, πάντοτε κάτι νέο, μια νέα πρόταση στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού. Το κάθε έθνος βάζει τη δική του σφραγίδα, την δική του φιλοσοφία ζωής στο πνευματικό του δημιούργημα.
Υπό αυτό το πρίσμα θα πρέπει να δούμε και τον Καραγκιόζη και κατ’ επέκταση το θέατρο σκιών στο σύνολό του. Πρόκειται για ένα είδος τέχνης με ιστορία ίσως και 2000 ετών, γέννημα της κινεζικής δραματουργίας, αν και οι πρώτες καταγραφές που διαθέτουμε για την ύπαρξη τέτοιων θεατρικών παραστάσεων είναι γύρω στο 1.000 μ.Χ. Έχει επιβιώσει ο γνωστός μύθος για τον Κινέζο αυτοκράτορα Βου Του, στην αυλή του οποίου, γύρω στο 121 π.Χ., κάποιος τετραπέρατος υπήκοός του «ανέστησε» την ψυχή της αγαπημένης του συζύγου, η οποία είχε πεθάνει, ως φιγούρα θεάτρου σκιών.
Από την βόρεια Κίνα το θέατρο σκιών, εξαπλώθηκε σε όλη την χώρα και αργότερα έγινε γνωστό στην Κεντρική Ασία και στην Ινδία. Ήδη εκείνη την εποχή υπήρχαν τρία είδη: το budashi που χρησιμοποιούνται τα χέρια ή γάντια, το kueileishsi που είναι οι μαριονέτες και το καθ’ αυτό θέατρο σκιών. Με το στρατό του Τζένγκις Χαν εξαπλώθηκε και σε άλλες περιοχές της Ασίας. Το 1767 η τεχνική αυτή από κάποιο Γάλλο ιεραπόστολο πέρασε στην δυτική Ευρώπη. Μάλιστα ο ίδιος ο Γκαίτε το 1774 ενδιαφέρθηκε και έστησε δική του παράσταση.
Στην Οθωμανική αυτοκρατορία, ειδικά για τον Καραγκιόζη, υπάρχει η παράδοση για τον έξυπνο χωρατατζή εργάτη της Προύσας αλλά και για τον Υδραίο Μαυρομάτη που το έφερε στην Πόλη από την Κίνα.
Σε κάθε περίπτωση, η τέχνη του Καραγκιόζη στη νεοελληνική κοινωνία διασκέδασε και διαπαιδαγώγησε γενιές και γενιές Ελλήνων ενώ ανέδειξε με επιτυχία συγκεκριμένους τύπους και συμπεριφορές. Ο Έλληνας Καραγκιόζης με το μακρύ του χέρι αμφισβήτησε για δεκαετίες την επίσημη εξουσία, τον Βεζύρη, τους αντιπροσώπους του, όπως τον Βεληγκέκα, και λοιδόρησε τους υποταγμένους όπως τον Χατζηαβάτη ή τους μιμητές των ευρωπαϊκών σαλονιών όπως τον σιόρ Νιόνιο. Ο δικός μας, λοιπόν, Καραγκιόζης, παρά τη φτώχεια του και την κοινωνική του θέση, αναδείχθηκε σε πρόσωπο αντίστασης. Αυτή η παρακαταθήκη δεν σβήνει, επομένως, με αποφάσεις διεθνών οργανισμών, παρά μόνο εφόσον οι λαοί που την φέρουν την λησμονήσουν.
O κ. Μάξιμος Χαρακόπουλος είναι Γραμματέας Πολιτικού Σχεδιασμού της Νέας Δημοκρατίας και Βουλευτή Λαρίσης.
