Από τις πρώτες εξαγγελίες της νέας κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ ήταν η αλλαγή του εκλογικού νόμου και η δημοσιοποίηση της πρόθεσής της να υιοθετήσει το λεγόμενο γερμανικό μοντέλο. Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει μέχρι τώρα γνωστά, 170 βουλευτές θα εκλέγονται σε μονοεδρικές περιφέρειες στις οποίες θα χωριστεί όλη η χώρα και οι υπόλοιποι 130 με λίστα σε επίπεδο περιφέρειας. Στόχος του νέου συστήματος κατά τους εμπνευστές του είναι η απαλλαγή των πολιτικών από το «μαύρο πολιτικό χρήμα» και τις εξαρτήσεις που αυτό δημιουργεί σε οικονομικά συμφέροντα.
Η όλη συζήτηση έχει ως αφετηρία την ομολογία ότι για να πολιτευθεί κανείς στην αχανή εκλογική περιφέρεια της Β΄ Αθηνών ή γενικότερα στο λεκανοπέδιο της Αττικής και τη Θεσσαλονίκη χρειάζεται υπέρογκες δαπάνες, πολλαπλάσια χρήματα για την προβολή της υποψηφιότητάς του από εκείνα που ορίζει ο νόμος. Επομένως, αν δεν είναι πλούσιος, άνθρωπος από το χώρο του θεάματος ή γόνος πολιτικής οικογένειας και άρα κληρονόμος ονόματος -και όχι- μόνο θα αναγκαστεί να αναλάβει δουλείες σε συμφέροντα, προκειμένου να τύχει οικονομικής ενίσχυσης από επιχειρηματίες. Πράγματι, στις περιπτώσεις αυτές υπάρχει ζήτημα. Στο παρελθόν η κυβέρνηση Σημίτη επιχείρησε να λύσει το πρόβλημα «σπάζοντας» τη Β΄ Αθηνών και τις περιφέρεις του λεκανοπεδίου. Το εγχείρημα απέτυχε διότι αντέδρασαν τα μεγαλοστελέχη που εκλέγονται στην περιοχή της πρωτευούσης και εκλαμβάνουν την περιφέρεια τους ως βιλαέτι.
Αντί να σπάσουν οι μεγάλες περιφέρειες σε πενταεδρικές ή εξαεδρικές, όπου η εμπειρία δείχνει ότι κανείς μπορεί να πολιτευθεί χωρίς ιδιαίτερες δαπάνες που υποθηκεύουν την ελευθερία του λόγου και της δράσης του βουλευτή, προκρίνεται η λύση της καθιέρωσης των βουλευτών δύο ταχυτήτων. Αυτών που θα εκλέγονται στις μονοεδρικές με σταυρό και εκείνων που θα διορίζονται με λίστα σε επίπεδο περιφέρειας. Θα χωρισθούν δηλαδή οι βουλευτές σε πατρίκιους και πληβείους. Από τη μια μεριά οι βουλευτές των μονοεδρικών που θα αναλώνονται σε κοινωνικές εκδηλώσεις, όπου οι πολιτικοί τους φίλοι θα αξιώνουν επιτακτικά την παρουσία τους, αλλά και σε διεκπεραιώσεις προσωπικών αιτημάτων ή άλλως ρουσφετιών. Θα είναι οι αναλώσιμοι του πολιτικού συστήματος.
Και από την άλλη μεριά θα είναι οι εκλεκτοί της ηγεσίας του κόμματος, που μόνη πηγή της δύναμής τους θα είναι η εύνοια του αρχηγού που τους διορίζει βουλευτές. Διορισμένοι βουλευτές, που βεβαίως δεν θα τολμούν θα ψελλίσουν διαφορετική γνώμη, ακόμη και σε ήσσονος σημασίας ζητήματα, από την άποψη του αρχηγού-εντολοδότη τους. Και φυσικά οι διορισμένοι αυτοί βουλευτές θα απαξιώνουν να συναναστρέφονται με τον λαό, από τον οποίο άλλωστε δεν αντλούν άμεσα τη δύναμή τους. Επ’ αυτού νομίζω συνηγορεί η μέχρι σήμερα εμπειρία από τον τρόπο κατάρτισης των ψηφοδελτίων επικρατείας, αλλά και της ευρωλίστας των κομμάτων.
Βεβαίως, οι αρχηγοί των κομμάτων -και πολύ περισσότερο τα καλούμενα περιβάλλοντά τους- έχουν κάθε λόγο να θέλουν τα κόμματά να μοιάζουν με λόχους, όπου δεν αμφισβητείται ποτέ και για τίποτα η αυθεντία της ηγετικής ομάδας. Το ερώτημα είναι πως θα ακούγεται δυνατά η φωνή των πολιτών, η φωνή της κοινωνίας; Από αδύναμους βουλευτές μονοεδρικών περιφερειών ή από διορισμένους εκπροσώπους τους στο κοινοβούλιο;
Αν ο σταυρός προτίμησης θεωρούμε ότι δημιουργεί παθογένειες στη λειτουργία του πολιτικού συστήματος, αυτές οφείλονται στην ελλιπή θωράκιση των θεσμών. Οι πολίτες θα πάψουν να ζητούν ρουσφέτια όταν πεισθούν ότι δεν μπορούν να γίνουν. Γιατί δεν ζητά, παραδείγματος χάρη, κανείς την παρέμβαση του πολιτικού για να περάσει το παιδί του στο πανεπιστήμιο; Πολύ απλά διότι γνωρίζει ότι δεν μπορεί να υπάρξει καμία παρέμβαση στο αδιάβλητο σύστημα των εισαγωγικών εξετάσεων. Αν καθιερωθούν παντού αδιάβλητες διαδικασίες με απόλυτη αξιοκρατία σε κάθε επίπεδο θα έχει γίνει ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός για τον τόπο αλλά και για τη λειτουργία του πολιτικού μας συστήματος.
Ο κ. Μάξιμος Χαρακόπουλος είναι Βουλευτής Λαρίσης της Νέας Δημοκρατίας και διδάκτωρ Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.